و به چه هدفى باز مىگردد ؟ يا انديشيدن در صفات و اخلاقش ، كه از چه جايى است ؟ يا انديشيدن در آيات خداوند و نعمتهاى او در آسمانها و زمين در جهان كوچك و بزرگ . يا انديشيدن در صفات نسبت داده به او - به ويژه جبّاريّت او - و اين كه از موجودات اين عالم چيزى نمىگيرد ، مگر آن‌كه بهتر از آن يا مثل آن به او بخشيده است ؛ و اين كه آيه‌اى را نسخ نمىكند و يا به فراموشى نمىسپارد ، مگر آن كه بهتر از آن يا مثل آن مىآورد ، چنان كه از وضع انسان از ابتداى آفرينش او از غذا و رسيدن وى به انسانيت و زوال وى ، از لباس و صورت در هرلحظه ، و تصوّر او به صورت كاملتر و برتر تا ابتداى رشد و بلوغ . و يا انديشيدن در انديشهء اصطلاحى صوفيان ، كه نزد شيخ سالك نمايانگر اشتغال به ذكر اوست ، به طورى كه جز او كسى را نمىبيند و به تدريج از تصرّفهاى وى در وجود او و جهان بزرگ آگاه مىشود . اين فكر همان غايت غايتها و نهايت مطلوبهاست و همان آرامش مقرون به يارى و تأييد است . در حديث پيامبر ( ص ) آمده است : « يك ساعت انديشيدن از هفتاد سال عبادت بهتر است » ؛ چون عبادت رياضتى است نفسانى و تجربهء روحانى است كه خير آن تنها به عابد برمىگردد ؛ امّا تفكّر علاوه بر اين كه رياضت و تجربه است ، بهترين تكيه‌گاه رشد قوّهء درك و گسترش عقل و روشن كردن مجهول است و نفع سرشار آن به همهء مردم باز مىگردد ؛ مثل آن همچون چراغى است كه نور را در هر مكانى منتشر مىسازد . از على ( ع ) در نهج البلاغه است كه فرمودند : « فكر ، آيينهء شفّاف است . » و يا : « هركس كه بينديشد ، بصيرت پيدا مىكند . » و يا : « انديشه‌ورزى تو به تو بصيرت و اعتبار مىبخشد . هركس كه چشم انديشهء او بيدار گردد ، به كنه همّتش خواهد رسيد . هيچ عبادتى همچون انديشيدن در آفرينش خداوند نيست . انديشهء آدمى آيينه‌اى است كه عمل نيك را از عمل زشت به او مىنماياند . » در كافى است كه امام صادق ( ع ) فرمودند : « بهترين عبادت انديشه‌ورزى در خداوند و قدرت وى مىباشد . » همچنين فرمود : « عبادت به زيادى نماز و روزه نيست ، بلكه عبادت ، انديشيدن در امر خداوند است . » چه خوب است اگر مسلمانان به اين عبادت زياد بپردازند و هيچ كارى جز آگاهى و هدايت نسبت به آن نداشته باشند !